(곡비/GOK BI/ก๊อกบี) หญิงที่ถูกจ้างมาเพื่อร้องไห้แทนในงานศพ

ในอดีตของเกาหลี มีอาชีพที่ค่อนข้างพิเศษเรียกว่า “곡비 (ก๊อกบี)” ซึ่งหมายถึงหญิงที่ถูกจ้างมาเพื่อร้องไห้แทนในงานศพ ก๊อกบีมีหน้าที่แสดงความโศกเศร้าออกมาอย่างชัดเจนเพื่อสร้างบรรยากาศแห่งความอาลัยแก่ผู้ล่วงลับ เมื่อญาติหรือครอบครัวไม่สามารถร้องไห้ได้มากพอ ก๊อกบีจะทำหน้าที่แทน ถือเป็นวิธีหนึ่งในการให้เกียรติและเคารพต่อผู้ตาย ยิ่งมีเสียงร้องไห้และการคร่ำครวญมากเท่าใด ก็ยิ่งแสดงให้เห็นว่าผู้ตายได้รับการยกย่องมากขึ้น บทบาทของ ก๊อกบีจึงไม่ได้เป็นเพียงการแสดง แต่มีความหมายทางพิธีกรรมอย่างแท้จริง

การมีอยู่ของก๊อกบีเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมครอบครัวแบบดั้งเดิมของเกาหลีอย่างใกล้ชิด ในอดีต “ความกตัญญู (효, ฮโย)” และ “มารยาท (예, เย)” ถือเป็นคุณธรรมสำคัญ ดังนั้นเมื่อพ่อแม่หรือผู้ใหญ่เสียชีวิต ลูกหลานต้องแสดงความโศกเศร้าออกมาอย่างเต็มที่ แต่บางครั้งครอบครัวไม่สามารถทำได้ จึงมีการจ้างก๊อกบีเพื่อเติมเต็มหน้าที่นั้น สิ่งนี้ไม่ใช่เพียงการแทนที่อารมณ์ส่วนตัว แต่เป็นการรักษา “มารยาทและหน้าที่” ตามค่านิยมขงจื๊อ ก๊อกบีจึงช่วยคงไว้ซึ่งศักดิ์ศรีของครอบครัวและความสมบูรณ์ของพิธีกรรม

ก๊อกบีไม่ได้เพียงแต่ร้องไห้แบบธรรมดา แต่มีรูปแบบและขั้นตอนที่ชัดเจน ในงานศพ เธอจะร้องคร่ำครวญด้วยจังหวะและน้ำเสียงที่กำหนด บางครั้งยังเอ่ยชื่อผู้ตายหรือเล่าถึงชีวิตของเขาเพื่อรำลึก เสียงร้องไห้จะมีทั้งสูงต่ำเพื่อขับเน้นความเศร้าอย่างลึกซึ้ง ก๊อกบีต้องร้องเป็นเวลาที่กำหนด และปรับการแสดงออกตามช่วงเวลาของงานศพ เพื่อให้บรรยากาศโดยรวมดูสงบขรึมและน่าเคารพ ดังนั้นก๊อกบีจึงถูกมองว่าเป็น “ผู้ประกอบพิธีเฉพาะทาง” มากกว่าจะเป็นนักแสดงธรรมดา

อาชีพก๊อกบียังสะท้อนถึงสถานะทางสังคมด้วย โดยส่วนใหญ่ผู้ที่ทำหน้าที่นี้คือผู้หญิงที่มีฐานะยากจน จำนวนก๊อกบีที่ถูกจ้างขึ้นอยู่กับฐานะและความมั่งคั่งของครอบครัว หากเป็นตระกูลที่ร่ำรวย มักจะจ้างก๊อกบีหลายคนเพื่อจัดงานศพอย่างยิ่งใหญ่ ตรงกันข้าม ครอบครัวยากจนมักไม่สามารถจ้างได้ ทำให้งานศพเรียบง่ายกว่าเดิม อาชีพนี้จึงเป็นทั้งพิธีกรรมและปัจจัยทางเศรษฐกิจที่ผสมผสานกัน

เมื่อกาลเวลาผ่านไป บทบาทของก๊อกบีก็ค่อย ๆ หายไป เมื่อสังคมสมัยใหม่เริ่มเปลี่ยนรูปแบบการแสดงความเศร้าและทำให้งานศพเรียบง่ายขึ้น การจ้างก๊อกบีจึงไม่เป็นที่นิยมอีกต่อไป ปัจจุบันผู้คนให้ความสำคัญกับการแสดงความรู้สึกอย่างจริงใจมากกว่า ดังนั้นประเพณีการจ้างคนร้องไห้แทนได้เลือนหายไป เหลือไว้เพียงการไว้อาลัยด้วยความสงบและการรำลึกเป็นการส่วนตัว ซึ่งสะท้อนให้เห็นการเปลี่ยนแปลงจากสังคมที่ยึดพิธีกรรมแบบขงจื๊อ ไปสู่การเน้นอารมณ์และความรู้สึกของแต่ละบุคคล

แม้ว่าก๊อกบีจะไม่มีอยู่แล้วในปัจจุบัน แต่ก็ยังคงเป็นที่สนใจในเชิงวิชาการในฐานะวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของเกาหลี สำหรับชาวต่างชาติ เรื่องราวของก๊อกบีช่วยให้เข้าใจถึงอารมณ์ของชาวเกาหลี ค่านิยมแบบขงจื๊อ และความลึกซึ้งของวัฒนธรรมงานศพ มันไม่ใช่เพียงอาชีพในการแสดงความโศกเศร้า แต่เป็นพิธีกรรมเชิงสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงชีวิตกับความตาย เรื่องราวนี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมเกาหลี ที่ทำให้เราได้คิดทบทวนถึงวิธีที่เรามอง “การอาลัย” และ “การจดจำ” ในสังคมปัจจุบัน